10 jaar Kennismanagement; er is nog veel te winnen

• Kennismanagement moet echt wat opleveren, waar wat dan?
• Kennismanagement is veel meer dan ICT: langzame integratie met mens en organisatie
• Een kennismanager is geen garantie voor succes
• Aandacht voor omgevingskennis en verbindingen met partners essentieel
• Revival van kennismanagement: de uitstroom van de baby-boomers
• Conclusies en aanbevelingen

Over Kennismanagement (KM) is in Nederland de afgelopen tien jaar vooral veel gepraat en geschreven. Consultants hebben er goed geld aan verdiend, maar heeft het bedrijven ook wat opgeleverd? Drie adviseurs van het eerste kennismanagement-uur blikken terug.

Hoe is het nu eigenlijk gesteld met kennismanagement in Nederland? Verschillende organisaties deden de afgelopen jaren onderzoek naar kennismanagement in Nederland. De opmerkelijkste onderzoeksresultaten zijn de volgende:

• ‘Kennismanagement is belangrijk’ stelt 87 procent van de geënquêteerden. Voor Nederland verwacht 78 procent van de respondenten dat het niveau van kennismanagement over tien jaar hoger zal zijn. Voor de eigen organisatie stelt zelfs 87 procent dat kennismanagement van een hoger niveau zal zijn. Echter, ongeveer de helft van de ‘kenniswerkers’ vindt het niveau van kennismanagement in Nederland, maar ook binnen de eigen organisatie, van tien jaar geleden minimaal gelijk of zelfs hoger dan het niveau van nu. (bron: Twynstra Work Innovation i.s.m. Media Plaza, Stand van zaken van kennismanagement, 2005).
• ‘Kennismanagement levert wat op’. De helft van de onderzochte bedrijven geeft aan duidelijk financieel voordeel te ondervinden door inspanningen in kennismanagement (bron: KPMG, Kennismanagement in Europa (2002/2003), 2004).
• ‘Kennismanagement focust met name op de benutting van intern aanwezige kennis’. Het zelfgegeven rapportcijfer voor kennismanagement binnen de eigen organisatie is onvoldoende; gemiddeld een 5,1. Er is bij kennismanagement beduidend meer focus op organisatorische of technologische maatregelen dan op sociale, procesmatige en strategie gerelateerde maatregelen (bron: Gapgemini, Trendonderzoek Kennismanagement 2001/2002 en 2003/2004).

Dat lijkt goed nieuws! Of toch niet? Terugkijkend op tientallen projecten — onafhankelijk van elkaar uitgevoerd — is ons gevoel minder positief dan de harde cijfers doen vermoeden. Hier en daar een succes, dat is waar. Maar over het algemeen biedt ‘de glazen bol van kennismanagement’ nog een troebel beeld, waaruit vijf aspecten naar voren komen.

Kennismanagement moet echt wat opleveren, waar wat dan?

De aandacht voor kennismanagement loopt parallel met de conjunctuur. Is kennismanagement daarmee een hobby of luxe artikel en (nog) te weinig een venster of benadering waarmee geld verdiend kan worden? Onze ervaring is dat in slechte tijden organisaties meer en meer naar het rendement van kennismanagement en kennisproductiviteit kijken en hun besluitvorming baseren op business cases. En zie daar, aandacht voor bijdrage van kennismanagement aan de bedrijfsresultaten. Kennismanagement moet wat opleveren! ‘Ieder nadeel heeft z’n voordeel’. En dat is mooi, want zo is kennismanagement altijd al bedoeld: meer tevreden medewerkers, minder uitval van producten, hogere klanttevredenheid en/of snellere innovatieprocessen.

Terugkijkend op 10 jaar kennismanagementprojecten valt op dat inspanningen in kennismana-gement vooral moeten leiden tot een hogere doelmatigheid: sneller, goedkoper, eenduidiger verwerven en toepassen van kennis. Verbetering van de flexibiliteit en creativiteit door aandacht voor kennismanagement staat minder hoog op agenda’s. Wij pleiten ervoor om kennismanagement nadrukkelijk ook te zien als een strategie om — ook op langere termijn — de marktpositie te verbeteren en niet alleen om de kosten te reduceren.