Waardecreatie in de onderneming:

Concerns die het lot van ABN AMRO, Stork, Ahold, Hagemeyer en VNU willen ontkomen zullen waarde moeten creëren. In dit artikel betoog ik dat dat niet kan met een puur rationele benadering. Veel concernbestuurders hebben ‘verleerd’ dat juist de niet-rationele schakels essentieel zijn in het proces van waardecreatie. Daarmee doen ze hun aandeelhouders te kort. Wat dat betreft kunnen beursgenoteerde ondernemingen iets leren van ‘private’ ondernemingen die in de regel veel meer aandacht hebben voor de niet-rationele succesfactoren van het ondernemerschap.

• Het primaat van de aandeelhouder
• ‘Private’ ondernemingen
• De gedeelde ‘droom’
• Stakeholderloyaliteit
• Groepscohesie
• De positieve spiraal

Het primaat van de aandeelhouder

Sinds de jaren negentig is bij beursondernemingen het primaat meer en meer bij de aandeelhouder komen te liggen. Beschermingsconstructies zijn afgeschaft. Hedgefunds en private equity hebben een enorme slagkracht ontwikkeld. Consortia van investeringsfondsen en/of strategische kopers hebben bewezen ook de grootste concerns van de beurs te kunnen halen. De aandeelhouder is de baas en het bestuur kan zich daar maar beter niet tegen verzetten.

Zo op het oog is het klassieke agency probleem opgelost: de bestuurder doet precies wat de aandeelhouder wil. Maar dit blijkt een gecompliceerde zaak. Het antwoord van bestuurders op de steeds grotere macht van de aandeelhouder is dat de rationaliteit van de onderneming worden versterkt. In de complexe ketting die een onderneming vormt gaat de aandacht vooral uit naar de rationele schakels, zoals bijvoorbeeld de strategie, de kostenstructuur, de beloningssystemen, de financiering.

Deze rationele schakels worden onder druk van het aandeelhoudersprimaat aangepakt, en met ongekende daadkracht! Er worden strategische heroriëntaties aangekondigd. Er worden divisies afgestoten. Het hoofdkantoor wordt afgeslankt. Werkmaatschappijen en divisies worden geïntegreerd. Processen worden gestroomlijnd, of liever nog, ge-offshored. De kosten worden verder teruggebracht. Managers krijgen variabele beloning op basis van een ‘balanced scorecard’. Het dividendbeleid wordt verruimd. Er worden aandelen ingekocht. Allemaal om aandeelhouderswaarde te creëren, vanuit een rationele benadering.

Maar de paradox is dat ondanks de trend van het sturen op  ‘rationele’ factoren die de aandeelhouderswaarde moeten vergroten, de AEX de afgelopen tien jaar per saldo geen procent is gestegen.

‘Private’ ondernemingen

Er zijn ook andere ondernemingen. Ondernemingen, al dan niet beursgenoteerd, waarvan de aandelen gecontroleerd worden door de oprichter of zijn nazaten, door het management of door private investeerders. Die minder in het brandpunt staan, maar niet noodzakelijkerwijs kleiner zijn. Het zijn het soort bedrijven waar de macht van de aandeelhouder over de bestuurder nooit ter discussie heeft gestaan. Leidt dit nu tot een focus op de rationele schakels van de onderneming? Merkwaardig genoeg niet, integendeel. Als strategie-adviseur zie ik in de directiekamers van dit soort ondernemingen dat niet-rationele factoren een grote rol spelen. Er wordt gestuurd op intuïtie, op creativiteit, op traditie, op sterke overtuigingen, op relaties, op reputatie, op persoonlijke drijfveren, op erfgoed, op ‘weak signals’. Wordt er als resultaat daarvan aandeelhouderswaarde gecreëerd? Ja wel degelijk. Dat kan ik uit eigen waarneming vaststellen en er is ook steeds meer wetenschappelijke basis voor de stelling dat een concentratie van eigendom bij één of enkele aandeelhouders goed is voor de prestaties. (Zie de noot onder aan het artikel.)