Daar waar regels zijn, is geen aandacht

‘De afzonderlijke instanties deden hun werk volgens het boekje’, zegt de Rotterdamse jeugdwethouder Leonard Geluk. Toch ging er veel mis in de zaak van het zogeheten Maasmeisje: jeugdzorg, scholen en huisartsen werkten volledig langs elkaar heen. Geen van de instanties wist precies wat de problemen waren in het gezin van de 12-jarige Gessica uit Rotterdam. Dat is de belangrijkste conclusie van een rapport door vier betrokken inspecties, dat woensdag werd gepresenteerd. Volgens Geluk ligt het aan de taaiheid van het systeem. ‘Kinderen worden de dupe van de manier waarop we in Nederland de jeugdzorg hebben georganiseerd.’ Tot zover een bericht uit De Volkskrant van mei vorig jaar.

1. Goed gemanaged, slecht georganiseerd
2. Karakteristieken van ‘goed managen’
3. Exit menselijke maat

1. Goed gemanaged, slecht georganiseerd

Je zou  kunnen stellen: goed gemanaged, alle instanties werkten immers volgens het regelboekje maar is het wel goed georganiseerd? We hebben hier niet te maken met de taaiheid van een systeem zoals Leonard Geluk vermoed, maar mijns inziens met een misvatting dat ‘goed managen’ hetzelfde zou zijn als ‘goed organiseren’. Inmiddels zijn we een jaar verder in de Jeugdzorg en er lijkt niets verbeterd. Het ontbreekt niet aan ‘managen’, maar aan goed organiseren.  In mijn boek Intensieve Menshouderij is een foto opgenomen van een zevental verschillende prullenbakken op perron Utrecht.

Prestatiecontract prullenbakken plaatsen gehaald. Maar goed georganiseerd?

Ook hier zou je kunnen stellen ‘target prullenbakken plaatsen is gehaald’, er is daadwerkelijk volgens het boekje gewerkt, maar is het wel goed georganiseerd? Als je vervolgens met dit ‘kijkvenster’ door de kranten bladert struikel je over de voorbeelden, zoals bij de Jeugdzorg. In dit 1e artikel wil ik (1) de karakteristieken van ‘goed managen’ (en dus slecht organiseren) weergeven en (2) daarbij voorbeelden uit de Jeugdzorg toevoegen om het zichtbaar maken. In een 2e artikel - Daar waar aandacht is, zijn regels overbodig - zal ik (3) de rode draad rijgen, (4) de kern van de problematiek wat meer beschouwelijk aangeven en tenslotte (5) het aangeven van een oplossingsrichting.

Mijn werkhypothese is: goed managen is (volgens Van Dale ‘fiksen’ of ‘voor elkaar boksen’) wat anders dan goed organiseren (volgens Van Dale: zodanig regelen dat verschillende onderdelen van iets een systematisch geheel vormen, goed samenwerken). In de definitie van Van Dale is het probleem feitelijk al zichtbaar: iets voor elkaar boksen wil helemaal niet zeggen dat er goed is samengewerkt, misschien wel integendeel. Nog even voor alle zekerheid. Het gaat er niet om hier even in een paar duizend woorden de problemen bij de Jeugdzorg op te lossen. Maar het is wel een goede case omdat er werkelijk alles al over is gezegd en geschreven. Dit na de pijnlijke gevallen Savanna, Gessica (het Maasmeisje), Kelly en Pascal. Terwijl daarvoor al een keer in één gezin zes kinderen (2002) omkwamen als gevolg van een door de vader aangestoken brand in Roermond. Ondanks alle ‘verbetervoorstellen’ lijkt het niet echt te lukken verbetering aan te brengen en groeien bovendien de wachtlijsten van 425 in 2006 naar 4.000 kinderen in 2007 (bron: NRC, 30 januari 2008).

2. Karakteristieken van ‘goed managen’

Om te beginnen eerst een aantal karakteristieken van goed managen zoals die gelden voor Intensieve Menshouderijen (de plek waar kwaliteit oplost in rationaliteit). Ze overlappen elkaar gedeeltelijk, val daar niet over, daardoor komt er minder tussen de wal en het schip terecht. Het grijpt allemaal in elkaar en is daarom ook bijna onoplosbaar. Na een korte toelichting op de tien karakteristieken een voorbeeld in dezelfde paragraaf zoals momenteel herkenbaar in de Jeugdzorg, maar mogelijk ook goed herkenbaar in uw eigen organisatie.